Foto Solidair, Salim Hellalet

Mijn treinbegeleider, mijn veiligheid

Bezuinigingen op het budget van de NMBS, die kennen we al een tijdje. Vandaag heeft de directie iets nieuws bedacht: 40 miljoen euro investeren in ... de ontmanteling van dienstverlening en veiligheid. Welkom in de wereld van de "one man car", of het spoor zonder personeel.  

Vanaf 2020 wil de NMBS treinen zonder begeleider uittesten ("one man car" of "driver only operation", DOO). Eerst op de landelijke lijnen, daarna in Antwerpen en Luik. Uit een studie van de directie blijkt daarvoor een investering nodig te zijn van 40 miljoen euro. De directie overweegt dus de treinen aan te passen zodat er controle is over het sluiten van de deuren en een noodremsysteem. Verder plant de directie de installatie van een cameranetwerk in de risicozones, spiegels op de kleinste stopplaatsen (stations zonder personeel) zodat de conducteur beter kan zien, en, natuurlijk een vermeerdering van het aantal ticketautomaten. De vakbonden ACOD-spoor en ACV-Transcom verzetten zich tegen het project. Een maand geleden sensibiliseerden zij de reizigers al door het verdelen van pamfletten met het opschrift "Mijn treinbegeleider, mijn veiligheid".

De treinbegeleider, onontbeerlijk voor de veiligheid

Een van de belangrijkste argumenten voor de aanwezigheid van treinbegeleiders betreft de veiligheid. Want de eerste opdracht van de treinbegeleiders is niet het ticket controleren maar waken over de veiligheid van de reizigers. Als de directie van de NMBS de tijd zou nemen met een treinbegeleider in gesprek te gaan, zou ze ontdekken dat er duizenden situaties zijn waarin de aanwezigheid van de treinbegeleider onontbeerlijk is: wanneer een reiziger misselijk, een reizigster wordt aangevallen, wanneer een trein zonder informatie stopt middenin de velden, ....

In “crisismomenten” is de rol van de begeleider nog crucialer. Tijdens het dodelijk ongeval in Saint-Georges-sur-Meuse in juni 2016, was de treinbegeleider primordiaal om de passagiers te helpen, ze naar buiten te begeleiden, hen de eerste zorgen toe te dienen. De treinbestuurder was jammer genoeg overleden. De treinbegeleider was het enige personeelslid aan boord van de trein.

Zonder treinbegeleider hangt de hulp aan slachtoffers van (seksuele) agressie af van de wil (en de aanwezigheid) van andere passagiers. In Frankrijk vinden veel seksuele aanrandingen plaats op het openbaar vervoer in de "équipement agent seul" (de “one man car” op zijn Frans), onder andere op het regionaal expresnet (RER). 

In een ongelukkige poging te tonen dat ze de veiligheid van de passagiers hoog in het vaandel draagt, wijst de NMBS er op haar facebookpagina op dat er ... een groen nummer kan gebeld worden in noodgeval. Goedkoper dan een begeleider, maar ook veel minder efficiënt.

In Engeland bestaat op vele lijnen het DOO-systeem. Dertig procent van de dienst wordt voorzien door DOO-treinen. De vakbond RMT is al een brede campagne begonnen tegen de afbouw van personeel op de trein: "Keep the guard on the Train. Keep the train safe". Volgens hun studie over de tien zwaarste treinongevallen waarbij passagiers op het perron waren betrokken, waren er acht met treinen zonder begeleider. In veel gevallen gaat het om armen, vesten, of tassen die vastzitten tussen de deuren als de trein vertrekt. Sommige van die ongevallen waren fataal, en hadden kunnen vermeden worden met de aanwezigheid van een begeleider.

Zonder begeleider ontspoort de stiptheid

De “one man car” dreigt ook een impact te hebben op de stiptheid. Als men - letterlijk - aan het alarmsein trekt, zijn er vandaag twee personeelsleden om na te gaan wat er aan de hand is. Een treinbestuurder (die in verbinding staat met de netbeheerder) en de begeleider die de trein controleert, vullen elkaar aan om snel het probleem op te lossen. Regelmatig gaat het om kleine plezanterikken die zich amuseren door aan het alarmsignaal te trekken. Als iemand in een “one man car” aan het noodsignaal trekt, zal de treinbestuurder moeten stoppen om de trein te onderzoeken. Daarna moet hij de beheerder van het netwerk contacteren om zijn stop uit te leggen vooraleer weer te vertrekken.

Een spoor zonder personeel?

De begeleider helpt ook alle soorten mensen op de trein stappen. Die aanwezigheid is cruciaal. In België is slechts 24 procent van de treinperrons even hoog als de treindeur. Tegen 2019 wil de NMBS het in vijftig stations mogelijk maken om volledig toegankelijk te zijn voor personen met beperkte mobiliteit. Vijftig stations of stopplaatsen, dat is weinig in vergelijking met de 167 stations en 385 onbemande stopplaatsen. Wil CEO Jo Cornu bejaarden op het perron laten staan? Of wat met de fietser die zijn fiets in de trein moet heffen, de reiziger met verschillende valiezen of ouders met een kinderwagen?

Want niet alleen op de treinen wordt het personeel weggehaald. Dat gebeurt ook op de stations. Heel wat stations dreigen omgevormd te worden tot onbemande stopplaatsen. Op 385 stopplaatsen - twee derde van het totaal - in België vinden we geen loketten of personeel. Zij liggen vooral in de landelijke gebieden, juist daar waar de directie van de NMBS het systeem eerst wil uittesten. Geen personeel op het perron, geen begeleider in de trein. Hoe gaan de reizigers een ticket kopen (vooral als de automaat in panne ligt), informatie krijgen, de voordeligste formule vinden, hulp krijgen bij het instappen, hun veiligheid verzekerd zien?  

De taak van de treinbestuurder is ... besturen

Kan de treinbestuurder niet bepaalde taken vervullen, vragen de voorstanders van DOO zich af. De taak van de treinbestuurder is momenteel de trein besturen en op de seinen letten. Hem vragen op de seinen te letten en intussen opletten dat het instappen van de reizigers goed verloopt, is het risico nemen dat beide taken die zo belangrijk zijn voor de veiligheid maar half gedaan worden. De taak van de bestuurder is besturen, niet informatie geven aan de reizigers, noch erover waken dat er geen agressie plaatsvindt op de trein, noch tussenkomen bij een hartstilstand van een van de reizigers of iemand helpen instappen. Het is overigens niet voor niets dat het in de metro in principe verboden is met de bestuurder te praten. Wil men dat de reizigers zich tot de bestuurder wenden: "Tok tok tok, excuseer is dit de juiste trein?"

40 miljoen aan slechte investeringen

Het spoor snakt naar investeringen. Vorige zaterdag vernamen we nog dat Infrabel geen enkele nieuwe investering zal doen tot 2020. Toch spreekt men hier van een investering van 40 miljoen euro voor de afbraak van de dienstverlening en het afbouwen van het personeel bij het spoor.

Naast de kwestie van de begeleiders en de “one man car”, is er de totaalvisie op de openbare diensten, die door de directie van de NMBS in vraag wordt gesteld. De nieuwe logica: de zuivere financiële rentabiliteit, met het oog op de voorbereiding van de liberalisering van het spoor. De stations en de treinen worden ontdaan van personeel. De zwaksten laat men aan de kant staan. Een kortetermijnvisie die niet beantwoordt aan de klimaatuitdaging noch aan de mobiliteitsnoden van morgen.

Commentaar toevoegen

Bij het indienen van dit fomulier gaat u akkoord met het privacybeleid van Mollom.